CANTATA Y PLANT

Y Gerddoriaeth: Dr. Joseph Parry [cite: 5]

Y Geiriau: Y Parch. Thomas Levi [cite: 7]

Cyhoeddedig: Hughes and Son, Wrexham [cite: 9]

Awgrymiadau (Instructions)

Cynwysiad y Cantata ydyw ymgom bachgenyn gydag amryw o adar yn nghylch amcan bywyd. [cite: 16] Mae y bachgen yn ymofyn am nod teilwng i gyrhaedd ato mewn bywyd, ac y mae y gwahanol adar yn cynyg amrywiol lwybrau iddo. [cite: 17, 19] Yn y diwedd, y mae yr Uchedydd yn esgyn i'r nefoedd i gyfeirio ei sylw at uchelgais boddhaol, ac i loni ei fryd, a chytuna yr holl gör ag ef mewn Haleliwia o glod i'r Arglwydd glân. [cite: 20, 21]

Personoliaid (Characters)

Rhif 1. Cydgan Agoriadol (Opening Chorus)

Twi twi, Ta-li-o, Ta-li-o Tali o Ta-li-o, [cite: 55, 56] Mae'r haf yn dynesu, mae anian yn gwenu, [cite: 61, 64, 67] A'i gwynneb mor loyw mor lân; [cite: 68, 71, 72] Mae'r awel fwyn, denau, yn chwyddo'n caniadau, [cite: 73, 76, 79, 81] Mae'n calon yn gyflawn o gân. [cite: 82, 85, 89] Mae'r blodau'n tywynnu, mae'r coedydd yn canu, [cite: 161, 164, 167] Mae'r cyfan i fyny yn fyw; [cite: 168, 172] Gwnawn ninnau ein gorau ar fil o ganghennau, [cite: 173, 176, 185] I chwyddo'r addoliad i Dduw. [cite: 195, 200]

Rhif 2. Can y Bachgen

1. Mae anthem fwyn yr adar, yn gwneud y coed yn fyw; [cite: 225, 227, 228] Pa iaith yw hon? beth maent yn ddweyd? [cite: 231, 235] Oes ystyr iddi? chyw! [cite: 235, 236] Ai anthem moliant ydyw, neu ddadlau poeth yw'r aeg? [cite: 240, 242, 245, 246] A wnewch chwi, adar bach, bob un, i ganu yn Gymraeg? [cite: 253, 254, 261, 263] 2. Rhyw blentyn bach dibrofiad, wyf fi yn dechreu byw; [cite: 225, 228] Mae'r byd yn llydan o fy mlaen, a llawn o lwybrau yw; [cite: 233, 235, 237, 238] A wnewch chwi, adar bach, bob un, y llwybyr mwyaf union sydd [cite: 253, 254, 257, 258] Yn dwyn i hedd a bri? [cite: 264, 265, 267]

Rhif 3. Can y Gwcw

1. Gwcw, chwi wyddoch yw f'enw, a gwcw, gwcw yw'm can; [cite: 285, 286] Gw.cw, ddywedaf wrth Saeson, a gwcw, wrth bob Cymro glan. [cite: 287, 289] Gwanwyn yw ystyr y Gwcw, Gwcw yw'r enw'mhob aeg; [cite: 290, 291] Ond os ydych am ei esbonio, y Gwanwyn yw gwcw'n Gymraeg. [cite: 293, 295, 296] 2. 'Rwy'n canu drwy'r flwyddyn, Gwcw, a gwcw i ddinas a gwlad, [cite: 308] Amcan wrth ganu fy enw yw canmol fy hunan-fwynhad. [cite: 312, 313] Wrth ganu hoff enw fy hunan, 'Rwy'n rhoddi yn glir eglurhad, [cite: 314, 315] Nad oes dim yn perthyn i fywyd mwy hyfryd na hunan fwynhad. [cite: 316, 317, 318]

Rhif 4. Yr Eurbinc (Goldfinch)

1. Os mynnych ymgoedi i fri, deuwch blant, at yr Eurbinc i ddysgu; [cite: 364] 'Does mo desais sioncach aderyn na mi yn Merica, Lloegr, na Chymru: [cite: 365, 368] Mae'm talcen yn sgarlad mor glaer, a melfed yn germau bach gwynion; [cite: 370, 372] A brithni teg anian a gair mor ddiwair ar aden a chynffon: [cite: 372, 376] 2. 'Rwy'm gelwir gan Saeson yn wir ambell waith "The proud little tailor"; [cite: 365] O herwydd mor newydd a phur yw'm dillad o felyn a phorphor; [cite: 368] 'Rwy'n canu gael sylw y byd, at ffasiwn Creawdwr o drwsio, [cite: 371, 372] Ac ystyr fy nghân fach o hyd yw gwisgwch yn brydferth a chryno: [cite: 372, 376]

Rhif 6. Can y Robyn Goch

1. Fy meddwl i yw, fel pob Robyn byw, mai goreu yw bod yn garedig; [cite: 404] A glynu fel brawd, wrth ddyn er yn dlawd, tai'n trigo mewn bwthyn mynyddig. [cite: 405, 408, 409] Pwy bynag a gred, mae'r stori ar led, trwy barthau hen Gymru fynyddig, [cite: 412, 414, 415] Fod Robyn erioed, er bured ei droed, yn enwog am fod yn garedig. [cite: 420, 421, 423] 2. Fe rowd mewn tan poeth, ryw ddyn oedd ansaeth, ymwrthod yn warthus i bechod; [cite: 405] Ond Robyn a ddyg, o fewn ei lon big, ddyferyn i oeri ei dafod; [cite: 406, 410] Wrth fynd ymlaen rhy agos i'r tân fe gochodd ein hen-daid ei bluyn, [cite: 417, 418] A Robyn er hyn, yn mhob bro a bryn, a elwir, chwi wyddoch, Bronrhuddyn. [cite: 422, 424] 3. Dan warchrudd a phoen, ar fryn wele Oen, dros eraill y mae'n groes hadisdig; [cite: 406] Hyn ddywed ef, clyw, yn forio a byw mai goreu yw bod yn garedig. [cite: 407, 411] Edrych a'r Un mawr yn foddlon i lawr, ar hyd nod aderyn y goedwig, [cite: 413, 417, 419] Yn ymgais at hyn, gan gred-u yn llyn, mai goreu yw bod yn garedig. [cite: 425]

Adroddiad yr Eryr (The Eagle's Report)

"Wyf wedi gwrando yn astud ar yr adar bach yma yn canu, yn ymffrostu, ac yn canmol eu hunain. [cite: 475] Yr oeddwn yn eistedd ar fy ngorsedd ar glogwyn y graig... canfyddais gynadledd o adar wedi ymgasglu, a disgynais fel melltith i weled beth oedd yn myned ymlaen. [cite: 476, 477] Nis gallaf ganu, onide buasech yn rhoddi fy llais allan yn gyfatebol i'm maint a'm nerth. [cite: 479] Pa rinwedd sydd debyg i nerth? A phwy mor nerthol a'r Eryr? Myfi yw brenin yr adar." [cite: 480, 481]

Rhif 7. Can yr Eryr

Myfi yw'r Eryr mawr, y teyrn aderyn cry'; [cite: 494] A'm gorsedd ar y graig sydd yn y cwmwl fry; [cite: 494] Mewn meddu nerth mae'r gwerth i gyd, ymlygwch ger fy mron; [cite: 503, 506, 507] Dim ydych, adar mân, eich cân a'ch lliwiau pur, [cite: 494, 495] O flaen y grym didrame sydd yn fy nghrafanc dur. [cite: 494, 506]

Rhif 8. Can y Dryw Bach

1. Clywch gân y Dryw bach, mor uchel ac iach, mor gywrain a llithrig fy nghân; [cite: 527, 529] Er uched ei gloch, ddim hwy na thon ioch, neu'r un o'r adar anwys i gyd yn y lwyn. [cite: 529] 2. Dyn dôn Robyn Goch, un agos a phell, ar gyfer ty nheulue nhelliog; [cite: 530, 531] 3. Mae deuddeg o blant, mewn nyth wrth y mant, un drysgwyl yn fawr, am damaid bob awr. [cite: 531, 537] 5. Ond fel hyn mae'r Dryw, beth bynag yw byw, yn myn'd dan ymddiried a chanu. [cite: 539, 544, 549]

Rhif 9. Y Fronfraith

1. Mae'n anhawdd peidio canu, pe byddwn gan mlwydd oed, [cite: 554] Pe tewi wnaun fe gamai y brigau dan fy nhroed; [cite: 553, 557] Mae'r goedwig yn ymrwrygo gan newydd gân ddi-ail, [cite: 557] A'r awel fwyn adfywiol yn dawnsio ar y dail. [cite: 561] 3. Mae moli Duw yn ddyled, ar adar fel ar blant, [cite: 554, 555] Dyfeisio nodau newydd, a'u canu ar dynaf dant; [cite: 553, 558] Mae'n anhawdd peidio canu, pe byddwn gan mlwydd oed. [cite: 558]

Rhif 10. Can y Wenynen

Nid yw adar bach y byd, ddim ond cadw swn o hyd; [cite: 593, 594] Pwysy'n well o'u segur sain, mwy nag o'sgrechiadau brain? [cite: 594] Am y wenynen medrus mâd, hwy yw gweithwyr goreu gwlad; [cite: 595] Beth wnai dynion yn mhob man, heb gael mel y gwenyn gwan? [cite: 595, 597] "Hir oes i'r wenynen fach!" Dyna'r gamp aderyn, gwel, [cite: 597, 598] Froi dy fyd i gyd yn fêl. [cite: 598]

Rhif 12. Can yr Eos

1. Mae fy mynwes fach yn chwyddo, chwyddo gan y gân; [cite: 734] 2. Hawddaf gwaith yw mwyn delynori, dan ddyfyn ad y dydd; [cite: 734] En fod llen y nos yn cuddio, er nad oes un clust i'm gwrando. [cite: 740, 741, 747] Heb na lloer na sêr i'm gwylio, canaf yn y blaen; [cite: 755, 757, 764, 772] Mae fy mynwes fach yn chwyddo, chwyddo gan y gân. [cite: 779, 783]

Rhif 13. Yr Uchedydd

1. Uchedydd ydwyf, mwyn a glan, sy'n dechreu'i gân yn gynnar; [cite: 790] Yn gwylio'r nyth a'r wyau mân, lle'r eiste'm goreu cymhar. [cite: 798, 799] Dwyn gofalon byd dan ganu, fy mi entrych nen yn codi; [cite: 801] Hidlo Miwsig mewn pur odlau'n gawod fwyn dros fro a bryniau! [cite: 809, 810] 2. 'Rwy'n dysgu gwers i'r byd o'r bron, wrth ganu'n llon a chodi; [cite: 792, 795] 'Rwy'n dangos i chwi lle mae Duw, a'ch anog i'w foliannu. [cite: 798] Er nad wyf ond gwan fy aden, mae fy nâd i yn yr wybr-en; [cite: 804, 806, 807] Lle caiff ganu yn dragywydd; 'Rwy'n canu gylch ei lwybyr pur. [cite: 811, 818] Ond ef yw'r gwir Uchedydd. [cite: 819, 827]

Rhif 15. Cydgan Orffenol (Final Chorus)

Cydganwn Haleliwia, o fawl i'r Arglwydd glân; [cite: 871, 874, 892] Am addysg bur a dwyfol yn meibl yr adar mân. [cite: 875, 876, 881] Mae'r byd yn llawn o ganu, a'r Hedydd bach wrth godi; [cite: 882, 886, 887] A ddweda fod gwell i fyny tragywyddol wlad y gan. [cite: 889] Cydganwn Haleliwia, o fawl i'r Arglwydd glan. [cite: 890, 895]